Koncert Muzyka Wisły

Centralna Biblioteka Rolnicza, ul. Krakowskie Przedmieście 66, 00-950 Warszawa

banerkiwisla3

Wisła, mimo zachowanej do dziś dzikości, była przez stulecia główną arterią komunikacyjną Polski. Czy potrafimy wyobrazić sobie jakie melodie rozbrzmiewały jeszcze niedawno na obu jej brzegach od gór aż do morza? Ja nie potrafię. Pojawiła się więc idea koncertu, który pomógłby wyobraźni, zbierając w jednym miejscu i czasie muzyków grających i śpiewających tradycyjne nuty z regionów związanych z naszą największą rzeką.

Zaczniemy od źródeł. Będziemy gościć Górali Śląskich, muzycznych spadkobierców pasterzy wołoskich, którzy osiedlili się na szczytach Baraniej Góry, czyli Zbyszka Wałacha z zespołem Wałasi. Przywiozą oni ze sobą dźwięki instrumentów pasterskich, piękny śpiew i radość wspólnego muzykowania.

Porzucając geograficzne sąsiedztwo wartko przepłyniemy na powiśle kieleckie, skąd przybędzie Barbara Michalec. Wraz z uczniami (Maniucha Bikont, Michał Maziarz) przedstawi bogactwo melodii tamtych okolic. Wspólnie przywołają spuściznę zmarłego niedawno słynnego harmonisty Franciszka Grębskiego z Sulejowa, którego dom stał nad samym brzegiem Wisły. Dominować będą rozlewające się szeroko powiślaki i śpiwy.

Kolejny etap koncertu krąży wokół pytania o kulturę muzyczną flisaków, których od dawna brakuje w nadwiślańskim krajobrazie, a których można zobaczyć na zdjęciach jeszcze z lat 60. Byli to w przeważającej części górale, m.in. z Podhala, tworzyli cechy, rządzili się własnymi prawami. Żeglujący Wisłą flisacy oprócz drewna czy zboża wieźli swoją muzykę, wracając zaś do górskich siedzib przynosili w pamięci zasłyszane melodie z nizin. Krzysztof Trebunia–Tutka z zespołem Śleboda pokaże, w jaki sposób górale „przerabiali” te nizinne melodie na własną nutę i wspomni również o muzycznych relacjach górali z krakowiakami. Wszystko zagrają na własną nutę.

Skok w głębinę i cumujemy na Powiślu Maciejowickim. Mistrz Stefan Nowaczek, który jest częstym gościem festiwalu oraz kapela Niwińskich zagrają i zaśpiewają powiślaki i zawiślaki z tamtych okolic, prowadząc nas muzycznie prawie do samej Warszawy.

Rzeka toczy się wolno i szeroko. Kujawy, leżące w dolnym biegu Wisły, to okolica zadziwiająca bogactwem melodii i wirtuozerią śpiewu. To oczywiście światowe centrum kujawiaka. Grupa śpiewacza MZK Toruń pod wodzą Ewy Grochowskiej, oddająca się praktykowaniu dawnych stylów wokalnych zaśpiewa kujawskie pieśni na rozmaite momenty ludzkiego życia, instrumentalnie odpowiedzą im muzycy zespołu Kożuch.

Docelowy port naszej podróży to Stolica. Muzykę warszawską i podwarszawską reprezentować będzie Heniek Małolepszy z orkiestrą Warszawskie Przedmieście. W programie znajdą się melodie, które są zarówno wiejskie jak miejskie oraz ulubione piosenki zespołu. Będziemy mogli usłyszeć, jak folklor wiejski staje się folklorem miejskim i w jaki sposób w postaci modnych melodii wraca na wieś.

Zanim odbijemy od brzegu potrzebujemy przygotowania. Będzie to opowieść o szczególnym mikroregionie, o Nadwiślańskim Urzeczu (zwanym też Łurzycami), które rozciągało się na zalewowych terenach nadwiślańskich od ujścia Pilicy aż do Siekierek i Saskiej Kępy (obecnych dzielnic Warszawy). Tereny te, zamieszkane w szczególności przez Olendrów charakteryzowały się unikalną kulturą. W tematykę Urzecza, Wisły, Olendrów i flisaków wprowadzi nas badacz tego niezwykłego świata – Maurycy Stanaszek.

Marzy mi się, żeby po festiwalu Wisła kojarzyła nam się z muzyką, by stała się na powrót symbolem „muzycznego kręgosłupa” Polski, i by jej dzikie piękno udało się przełożyć na śpiew i muzykowanie. Może będziemy spotykać się też czasem niespodziewanie na nadwiślańskich plażach by tańczyć powiślaki i inne wirujące melodie?

 

Janusz Prusinowski, kurator koncertu

 Anna Szotkowska, konsultacja muzyczna

 

PS. Wobec bogactwa nadwiślańskich tradycji muzycznych kilka regionów – w tym Kaszuby, Kociewie, Krakowskie, Płockie, Sandomierskie, czy miasto Gdańsk – pozostawiamy nieodkrytymi, licząc na okazję ich pięknej prezentacji na kolejnych edycjach Festiwalu.

 

***

Wałasi

MUZYKA Z BESKIDU ŚLĄSKIEGO

Kapela Wałasi – Zespół powstał ponad 30 lat temu w Istebnej (pow. Cieszyn, woj. śląskie), założył go Zbigniew Wałach, prymista zespołu (pierwszy skrzypek). Wnuk artysty-malarza Jana Wałacha, wyrastał w kręgu góralskiej tradycji Beskidu Śląskiego, w rodzinie od pokoleń zajmującej się muzyką i sztuką. Zespół początkowo wykonywał tradycyjną muzykę Beskidu Śląskiego, sięgając również do szerszego materiału muzycznego z łuku Karpat. Z czasem zaczął tę muzykę aranżować i tworzyć nowe kompozycje.

Muzyczna podróż od źródeł Wisły rozpocznie się sygnałem trombity i pieśnią „Helo Helenko” w wykonaniu Katarzyny Brody-Firli, by następnie przechodzić do rozbudowanych form: śpiew góralski oraz dźwięki beskidzkich gajd będą wybrzmiewały w tradycyjnych melodiach. Pojawi się najbardziej charakterystyczny beskidzki skład muzyczny: skrzypce-gajdy (gwar. gajosz i hóślista). Kolejne instrumenty: skrzypce, altówka, kontrabas przywołają czasy austro-węgierskie, pojawią się jedne z najstarszych melodii, tematycznie związanych z poborem do wojska austriackiego, za czasów cesarza Fraciszka Józefa I. Brzmienie zespołu wzbogacą cymbały, których istnienie w tej tradycji muzycznej poświadczył XIX wieczny dokumentalista polskiego folkloru Lucjan Malinowski. W rozbudowanym składzie zabrzmią pieśni „Góra, góreczka”, „Śtyry kónie we dworze” i pojawi się tradycyjny taniec owięziok. Tę część zamknie beskidzki utwór „Doliny, doliny”.

Skład:

Zbigniew Wałach – śpiew, skrzypce, gajdy instrumenty pasterskie

Jan Wałach – śpiew, skrzypce,

Katarzyna Broda-Firla – śpiew, cymbały

Maciej Szymkowiak – altówka

Bolesław Niedoba – śpiew, kotrabas

***

Barbara_Michalec

MUZYKA POWIŚLA KIELECKIEGO

Barbara Michalec – akordeonistka z Ciszycy Dolnej (pow. Opatów, woj. świętokrzyskie), na kieleckim powiślu. Na akordeonie gra od wczesnej młodości – grywała na weselach ze swoim ojcem, klarnecistą, od którego przejęła repertuar, m.in. powiślaki, zawiślaki, ale także fokstroty i tanga. Tradycyjny repertuar regionu gra z zachowaniem charakterystycznego stylu wykonawczego, który niełatwo już w tych stronach spotkać. Chodzi o niespieszne tempo melodii trójmiarowych, charakterystyczne rubatowanie i zmiany tonacji (muzykanci mówią tutaj, że to granie „na przestrój”).

Podczas koncertu Barbara Michalec z kapelą zagra taneczny repertuar kieleckiego powiśla – trójmiarowe powiślaki, zawiślaki, podwiślaki, śpiwki, światówki, wędrowce i nieco szybsze oberki i polki. Melodie pochodzą od jej ojca oraz od znamienitych muzykantów starszego pokolenia, takich jak Franciszek Grębski, Henryk Salamon, Henryk Bartos, Stanisław Witkowski i inni z okolic gminy Tarłów i Ożarów.

Barbara Michalec (akordeon)

Kazimierz Gaweł (baraban) z Ciszycy Dolnej

Maniucha Bikont stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2017 (śpiew, klarnet)

Michał Maziarz (skrzypce)

i goście

***

Krzysztof Trebunia-Tutka Śleboda

MUZYKA PODHALA I FLISAKÓW

Krzysztof Trebunia-Tutka, ur. w 1970 r. w Zakopanem. Architekt, muzyk- multiinstrumentalista, pedagog. Założyciel i lider rodzinnego zespołu Trebunie-Tutki, pomysłodawca i autor płyt z muzyką góralską, juror i konferansjer wielu festiwali. Jako muzyk, nagradzany głównymi nagrodami na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach muzyki tradycyjnej. Twórca prekursorskiego nurtu Nowej Muzyki Góralskiej, która jest kreatywną kontynuacją muzyki Skalnego Podhala. Współpracuje ze znakomitymi artystami z kręgu world music – m.in. Twinkle Broothers, African Head Charge, Urmuli Quintet, Andre Cronshaw.

Z założoną przez siebie kapelą Śleboda, złożoną z młodych podhalańskich wykonawców, Krzysztof Trebunia-Tutka, prezentuje najstarsze i najpiękniejsze melodie spod Tatr, z zachowaniem charakterystycznych cech muzyki Skalnego Podhala. Kapela wykonuje muzykę podhalańską na tradycyjnych instrumentach takich jak: złóbcoki, basy, skrzypce, koza, dwojnica, róg, trombita, piszczałki, fujary, śpiewają i tańczą. W swoim repertuarze Śleboda ma również utwory innych górali polskich i muzykę karpacką.

Skład:

Krzysztof Trebunia –Tutka – skrzypce, fujary, koza podhalańska, róg, śpiew

Anna Trebunia-Tutka- skrzypce, śpiew

Zdzisław Szymczyk- basy podhalańskie, śpiew

Jasiek Trebunia-Tutka- skrzypce, koza podhalańska, śpiew

***

Stefan NowaczekNiwinscy

MUZYKA POWIŚLA MACIEJOWICKIEGO

Stefan Nowaczek urodził się w 1933 roku, w Podłężu koło Maciejowic Kościuszkowskich (pow. Garwolin, woj. mazowieckie), w sercu muzycznego mikroregionu powiśla maciejowickiego. Skrzypek i akordeonista, gra na skrzypcach od siódmego roku życia. Uczył się przy starszym bracie skrzypku i harmoniście. Wraz z ojcem grającym na basach, tworzyli rodzinną kapelę, ogrywając w latach 30. i 40. liczne zabawy i wesela w okolicach Maciejowic.

Stefan Nowaczek przejął od starszych muzykantów repertuar XIX wiecznych mazurków, zwanych tu powiślakami, które gra do dziś na równi z zasłyszanymi z płyt i radia „warszawskimi” modnymi walczykami, komponowanymi oberkami, tangami i fokstrotami. Grał w wielu składach lokalnych kapel wraz z harmonią, trąbką, saksofonem i tzw. dżazem.

Kapela Niwińskich – to uczniowie wiejskich muzykantów, praktycy i badacze muzycznych tradycji Polski Centralnej, inicjatorzy i uczestnicy licznych działań na rzecz ożywiania rodzimej tradycji muzycznej.

Repertuar czerpią z wiejskiej muzyki skrzypcowej Polski Centralnej, z pogranicza radomsko-opoczyńskiego, od kajockiego skrzypka Piotra Gacy a także z okolic nadwiślańskich. Najchętniej grają mazurki śpiewaki, ciągłe drogowce, drobne obery, stare skrzypcowe poleczki a także wybór powiślaków i światowców znad Wisły.

Podczas koncertu zagrają wybór wiślanych mazurków czyli powiślaków od Maciejowic oraz wędrowne melodie rzeczne wiślanych oryli –flisaków.

Skład:

Mateusz Niwiński – skrzypce

Agnieszka Niwińska -bęben

Mariza Nawrocka-bas

***

MZK_Torun

MUZYKA KUJAW

„Muzyczna narada sąsiedzka” to projekt muzyczny, który narodził się w 2011 roku pod nazwą Muzyka Kujaw i od tamtej pory był kilkakrotnie prezentowany z udziałem różnych wykonawców. Obszarem pracy badawczej i twórczej uczestników przedsięwzięcia są style muzyki tradycyjnej Kujaw i ich historyczne przemiany. W praktyce wykonawczej i namyśle teoretycznym starają się sięgać do wszelkich dostępnych narzędzi, sprawdzonych w międzypokoleniowym przekazie tradycji – spotkanie muzyków i publiczności jest płaszczyzną wspólnej odpowiedzialności za sytuację muzyczną, w której każdy ma swoje miejsce i rolę do spełnienia. Śpiew, taniec i muzyka instrumentalna stają się przestrzenią do spotkania.

Dialog śpiewu członkiń grupy MZK Toruń z instrumentalną muzyką pogranicza kujawsko – łęczycko – łowickiego, w wykonaniu kapeli Kożuch daje nadzieję na nowe inspiracje i muzyczne odkrycia w badaniach nad stylem i kontekstem wykonywania pieśni.

Kierownictwo projektu, przygotowanie merytoryczne i wokalne: Ewa Grochowska.

Współpraca muzyczna i organizacyjna: Marta Domachowska, Katarzyna Rosik.

Patronat, materiały źródłowe, nagrania archiwalne: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej Prüfferowej w Toruniu.

MZK Toruń (śpiew): Zespół powstawał w latach 2014 – 2016, podczas pracy nad wykonawstwem pieśni tradycyjnych z Kujaw. Członkinie grupy – przedstawicielki różnych zawodów – łączy miłość do piękna i zawiłości stylistycznych śpiewu kujawskiego oraz regionu, w którym mieszkają.

Skład zespołu:

Marta Domachowska, Ewa Grochowska, Dorota Grochowska, Kaja Karolczak, Regina Kozubowska, Katarzyna Rosik, Magdalena Krajkowska

Kożuch (muzyka instrumentalna): kapela z Łodzi, która rekonstruuje i gra do tańca melodie mistrzów z województwa łódzkiego. Wśród mistrzów znajdują się: harmonista Sławomir Czekalski (łowickie), skrzypek Tadeusz Kubiak (łęczyckie), czy nieżyjący Stanisław Klejnas. Kapela gra do tańca, prowadzi warsztaty taneczne dla wszystkich grup wiekowych oraz zajęcia muzyczne dla dzieci.

Skład:

Joanna Gancarczyk – basy, baraban

Marcin Lorenc – skrzypce, basy

Maria Stępień – skrzypce, baraban

***

warzawskie przedmieścide

MUZYKA WARSZAWSKA

Warszawskie Przedmieście – gra szlagiery rewii i podwórek połowy XX wieku – warszawski sznyt, stołeczna nuta. Zasłyszane pod Warszawą, na obrzeżach, na praskiej stronie –gdzieś między Dworcem Wschodnim a Mińskiem Mazowieckim… Fokstroty, poleczki, tanga, walczyki pod nogę i do posłuchu. Kanon odegrany tą razą przy użyciu składu orkiestrowego, w czasach pewnego już rozpowszechnienia tranzystorów i głośników oraz maniery wykonawczej retro.

Zagrają:

Agnieszka Niwińska – baraban, śpiew;

Mateusz Niwiński – skrzypce, śpiew;

Jakub Zimończyk – harmonia;

Zuzanna Zimończyk – trąbka, śpiew;

Jacek Mielcarek – klarnet, saksofon;

Jakub Mielcarek – kontrabas;

Heniek Małolepszy – bandżo, śpiew, aparycja czyli – prowadzenie.

Żona z mężem, brat z siostrą, ojciec z synem oraz ja – wielorodzinne muzykowanie. Galant fason! Serdecznie zapraszamy, polecamy się! Heniek Małolepszy

 

Nasi partnerzy: