Konferencja PAŃSZCZYZNA

MAZOWIECKI INSTYTUT KULTURY

konferencja 2

PAŃSZCZYZNA. PRZEMIANY TOŻSAMOŚCI KULTUROWEJ WSI POLSKIEJ

 

18.04.2016 (Poniedziałek), Mazowiecki Instytut Kultury, ul. Elektoralna 12, Warszawa

 

Festiwal „Wszystkie Mazurki Świata” jest świętem muzyki wiejskiej. Próba przybliżenia najistotniejszych kontekstów i warstw tego świata (przede wszystkim jego unikalności i odrębności) nie może odbywać się w oderwaniu od refleksji nad społeczną i kulturową historią wsi. Wielu badaczy twierdzi, że to właśnie fakt osobistego odniesienia wykonawcy do materiału muzycznego – co jest integralnie związane z zagadnieniami społeczno – obyczajowymi – stanowi o specyfice tej kultury i wyznacza jej cechy stylowe i różnice regionalne. W społecznościach wiejskich jeszcze do niedawna to między innymi sfera obrzędowa była najważniejszym czynnikiem integrującym i określającym przebieg życia rodzinnego i społecznego. Czy muzyka jest estetycznym „dodatkiem” do strefy więzi społecznych czy też podstawowym warunkiem ich istnienia a nawet determinantą jakości życia jednostkowego i wspólnotowego?

Jednym z palących i niezwykle kłopotliwych tematów w historii wsi polskiej i jej kultury jest sprawa pańszczyzny. Tym bardziej, że dotyczy przecież nie tylko wsi. Analiza źródeł historycznych w szerokim spektrum ich form (źródła pisane, przekazy ustne, wspomnienia, historie rodzin chłopskich) pokazuje, że jedną z konsekwencji tego systemu była izolacja chłopów, na wielu płaszczyznach i w wielu znaczeniach tego terminu (negatywnych ale i pozytywnych). W sferze samoświadomości, poczucia tożsamości, kultury, obyczaju i więzi społecznych skutki tej historii – relacji między dworem a wsią – odczuwane są do dzisiaj, również w postaci różnych, mocno odmiennych postaw wobec wsi i jej tradycji.

Chcemy przyjrzeć się z bliska tej tematyce i poszukać odpowiedzi na pytanie o możliwość zmiany perspektywy, tak ważnej dla społecznej, historycznej i kulturowej tożsamości Polaków.

Ewa Grochowska

 

Program:

10.00 – Rozpoczęcie konferencji

Janusz Prusinowski (dyrektor Festiwalu „Wszystkie Mazurki Świata”) – słowo wprowadzające

 

CZĘŚĆ I / Źródła, inspiracje, interpretacje

10.15 – 13.50 / Krótkie wykłady zaproszonych gości

10.15 – 10.55 / dr Ewa Grochowska (Lublin): Kilka słów o wspólnocie i jej historycznych przemianach w przekazach ustnych i pisemnych – zaproszenie do rozmowy

10.55 – 11.35 / dr Mateusz Wyżga (Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków): Niewolnicy czy przedsiębiorcy? O chłopach polskich doby feudalnej na nowo

11.35 – 12.15 / dr hab. Anna Engelking (Instytut Slawistyki PAN, Warszawa): Wokół współczesnej pańszczyzny. Z badań etnograficznych we wsiach kołchozowych na Białorusi

Przerwa techniczna (10 min)

12.25 – 12.55 / mgr Piotr Dorosz (doktorant w Instytucie Sztuki PAN, muzyk, Warszawa): Pańszczyzna w pieśniach żniwnych i dożynkowych Kielecczyzny i Podlasia

12.55 – 13.35 / dr Tomasz Rakowski (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet Warszawski): Etnografia, eksperyment, sztuka: w stronę alternatywnej historii społecznej

Pytania i uzupełnienia

 

13.50 – 15.00 / PRZERWA

 

CZĘŚĆ II / Relacje, świadectwa, obserwacje

15.00 – 17.30 – Dyskusja z udziałem zaproszonych gości i wszystkich uczestników konferencji

Ryszard Michalski (Stowarzyszenie „Tratwa”, Olsztyn): Wieś – wyprawa w machinie czasu

Witold Broda (skrzypek, Kapela Brodów): Muzyka, praktyka, pamięć

Andrzej Bieńkowski (Warszawa): Echa pańszczyzny – kilka uwag terenowych

 

17.30 – 17.45 / Podsumowanie i zakończenie konferencji

 

Program może ulec modyfikacji.

 

 

 

 

 

 

 

 

Nasi partnerzy: